Gümrükte bilmeniz gerekenler

Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP), eşyanın gümrük tarife cetvelindeki yerini gösteren on iki haneli koddur. İthalatta uygulanacak gümrük vergisi, varsa ilave gümrük vergisi, ÖTV ve KDV oranları; ithalat rejimi kapsamındaki gözetim, anti-damping veya korunma önlemleri ve diğer kurumlardan alınması gereken izinler bu koda göre belirlenir.

Yanlış sınıflandırma; eksik vergi tahakkuku, ceza ve gecikme zammı ya da gereksiz vergi ödemesi ile sonuçlanabilir. Bu nedenle sınıflandırma, ürünün teknik özellikleri, kullanım amacı ve Armonize Sistem açıklayıcı notları birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır. Tereddüt bulunan durumlarda Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) başvurusu değerlendirilebilir.

A.TR dolaşım belgesi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki gümrük birliği kapsamında sanayi ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu gösterir; bir menşe belgesi değil, dolaşım belgesidir. EUR.1 ve EUR-MED dolaşım sertifikaları ise serbest ticaret anlaşmaları çerçevesinde tercihli menşeyi kanıtlar ve alıcı ülkede indirimli veya sıfır vergiden yararlanılmasını sağlar.

Menşe şahadetnamesi tercihsiz menşeyi gösterir ve genellikle alıcı ülke mevzuatı, akreditif şartları veya ticaret politikası önlemleri nedeniyle talep edilir. Belge türünün yanlış seçilmesi alıcının vergi avantajını kaybetmesine yol açabileceğinden, sevkiyattan önce varış ülkesinin gereklilikleri teyit edilmelidir.

Transit rejimi, eşyanın gümrük vergileri ödenmeden bir gümrük idaresinden diğerine taşınmasına imkân verir. Ortak Transit Sözleşmesi kapsamındaki işlemler Yeni Bilgisayarlı Transit Sistemi (NCTS) üzerinden yürütülür; beyan, teminat ve varış bildirimi elektronik ortamda takip edilir.

Beyandaki eşya tanımı ile fiili yükün uyumu, teminatın yeterliliği, belirlenen güzergâh ve süreye uyulması rejimin zamanında sonlandırılması için önemlidir. Varış idaresinde rejimin kapatılmaması durumunda teminata başvurulabileceğinden, transit sürecin kapanışı da en az açılışı kadar dikkatle izlenmelidir.

Antrepo rejimine tabi eşya, gümrük vergileri ödenmeden ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmadan depolanabilir. Bu süre zarfında eşyanın korunması, görünümünün veya pazarlanabilirliğinin iyileştirilmesi ya da dağıtıma hazırlanması amacıyla mevzuatta sayılan olağan elleçleme işlemleri yapılabilir.

Ayırma, yeniden ambalajlama, etiketleme veya bölme gibi işlemler için gümrük idaresinin izni gerekebilir. Eşya antrepodan çekilirken serbest dolaşıma giriş, yeniden ihracat veya başka bir gümrük rejimine tabi tutulabilir; bu nedenle stok kayıtlarının rejim kayıtlarıyla eşleşmesi düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü (YYS), gümrük mevzuatına uyum, kayıt düzeni, mali yeterlilik ve güvenlik kriterlerini sağlayan firmalara verilir. Statü sahibi firmalar daha az fiziki ve belge kontrolü, öncelikli işlem ve bazı basitleştirilmiş usullerden yararlanabilir.

Başvuru öncesinde iç kontrol süreçlerinin, gümrük işlemlerine ilişkin kayıtların ve tedarik zinciri güvenliğine dair önlemlerin gözden geçirilmesi gerekir. Bu ön değerlendirme, eksiklerin başvuru sürecinden önce tespit edilmesini sağlar.

Gümrüğe sunulan eşya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar geçici depolama yerlerinde bekler. Bu süre mevzuatla sınırlandırılmıştır ve süresi içinde işlem görmeyen eşya için tasfiye hükümleri uygulanabilir.

Belgelerin eşya varmadan önce hazırlanması, ön inceleme ve gerekiyorsa diğer kurum onaylarının paralel yürütülmesi; hem süre aşımı riskini hem de depolama maliyetlerini azaltır.